Çay ve Kahve: Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor?

aile


Dünyada sudan sonra en fazla tercih edilen içecekler; çay ve kahve. Kimimiz çaysız yapamaz, kimimiz de kahvesiz. Peki çayı mı yoksa kahveyi mi tercih edelim? Çay ve kahvenin sağlığa olan etkileri neler? Bu konuda bilimsel veriler ne söylüyor?

Çayın bileşimi

Çin ve Hindistan’dan dünyaya yayılan çay, kendine has tadı, kokusu ve rengiyle, sudan sonra en fazla tüketilen içecektir. Çay bitkisinden, yeşil çay, oolong çayı ve siyah çay olmak üzere 3 çeşit çay üretilmektedir. Aynı bitkiden çeşitli çayların elde edilmesi üretim aşamasındaki fermantasyon işlemindeki farklılıklardan kaynaklıdır. Yeşil çay fermantasyona uğramadan, oolong çayı yarı fermante edilerek ve siyah çay tam fermantasyonla elde edilir. Siyah ve yeşil çayın bileşimi birbirine benzerlik gösteriyor. Çay magnezyum, flor, potasyum mineralleri, kafein ve teofilin gibi bileşenler ile başta kateşinler olmak üzere çeşitli polifenolik bileşikler içeriyor. Çayın olası sağlık etkilerini bileşiminde bulunan ve antioksidan etki gösteren polifenolik bileşenlerin sağladığı belirtiliyor.

Çay ve sağlık etkileri

Araştırmalar, çayın lezzetinin yanı sıra, sağlıkla olan ilişkinin üzerinde duruyor. Siyah çay ve yeşil çayın benzer sağlık etkileri gösterdiği belirtiliyor. Çayın insülin direnci, tip 2 diyabet, kalp damar hastalıkları, hipertansiyon, mide ve bağırsak gibi kanser türleri olmak üzere çeşitli hastalıklara karşı koruyucu etkileri olabileceğini destekleyen çok sayıda araştırma bulunuyor.

Çayın, yukarıda sayılan kronik hastalıkları önleyici etkilerinin yanı sıra bilişsel işlevleri etkileyebileceği de belirtiliyor. Son yıllarda yapılan çalışmalar çayın yapısında bulunan ve aslında bir amino asit olan teanin bileşiğinin seratonin ve dopamin seviyelerini düzenleyip hafıza ve öğrenme becerilerini geliştirebileceğine işaret ediyor. Bu etkilerinin yanında çay içeriğinde bulunan florür ve çeşitli bileşikler yardımıyla diş çürüklerini önleyebilir, böbrek taşı riskini azaltabilir. Çayın sağlığa olan potansiyel etkilerini açıklayabilmek adına daha fazla çalışma yapılması gerekiyor.

Kahvenin bileşimi

Etiyopya’dan tüm dünyaya yayıldığı düşünülen kahve, Coffea bitkisinden elde ediliyor. Dünyada her 3 kişiden 1’i koyu renkli, aromatik ve tazeleyici lezzete sahip bu içeceği tüketiyor. Kahvenin kimyasal yapısı, kahvenin türüne, yetiştirildiği coğrafik konuma, işleme ve depolama yöntemlerine bağlı olarak değişiklik gösteriyor.

Kahve magnezyum, potasyum mineralleri ile B3 vitaminini içeriyor. Kahvenin bileşiminde, besin öğesi olmayan ancak sağlığı geliştirmeye yardımcı bileşenler de bulunuyor, klorojenik asit olmak üzere çeşitli polifenoller ve kafein bu bileşenler arasında sayılıyor. Kahvenin olası sağlık etkilerinin, bileşiminde bulunan ve antioksidan etki gösteren bu bileşenlerden kaynaklandığı belirtiliyor.

Kahve ve sağlık etkileri

Kahvenin temelde antioksidan etkinliği ile kan basıncının ve kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olduğu ve bunun bir sonucu olarak da şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, kanser gibi hastalıklardan ve şişmanlıktan korunmada etkili olabileceği bildiriliyor.

Kahvenin kronik hastalıklarla olan ilişkisinin yanı sıra içerdiği kafein bileşeni ile bilişsel performans ve modu iyileştirebileceği de belirtiliyor. Kahvenin sağlığa olan potansiyel etkilerini açıklayabilmek adına daha fazla araştırmaya yapılması gerekiyor.

Çay ve kahve ne zaman ve ne kadar tüketilmeli?

Kahve ve çayın yararlı etkilerinden bahsederken tüketilen kahve ve çayın türü, miktarı, hazırlama şekli ve nasıl tüketildiği de önemlidir. Örneğin, çay ve kahveyi kremalı veya fazla şekerli tercih etmek içeceğin enerji içeriğini arttırabilir veya uzun süre demlenmiş bir çayda artmış tanin demir emilini olumsuz etkileyebilir.

Kahve ve çayın içeriğinde bulunan kafeinin sağlık etkileri üzerinde de sıkça durulmaktadır. Aşırı kafein alımının, uykusuzluk, gerginlik, çarpıntı ve kemik erimesi gibi sorunlara yol açabileceği belirtilmektedir. Aşırı kafein alımının yol açabileceği bu sonuçlar nedeniyle Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), gebe ve emziren annelerde çay ve kahve tüketimine dikkat çekmektedir. EFSA, yetişkinler için günde 400 mg kafein alımının güvenli olduğunu bildirirken, gebe kadınlar için bu değeri 200 mg ile sınırlamaktadır. 1 fincan filtre kahve ortalama yaklaşık 100 mg, 1 fincan siyah çay ise ortalama yaklaşık 50 mg kafein içerir.

Çay içerdiği kafein ve tanin gibi bileşikler nedeniyle demir emilimini olumsuz etkileyebilir. Çay tüketiminin demir düzeyine etkisinin incelendiği çalışmalar, sağlıklı bireylerin, çay tüketimini sınırlandırmasına ilişkin herhangi bir öneri getirmiyor ancak, demir eksikliği olan bireylerde yemeklerden hemen önce ve hemen sonra çay tüketilmemesine dikkat edilmesi tavsiye ediliyor.

Çay ve kahve, yeterli ve dengeli beslenmenin bir parçası olarak uygun miktar ve zamanda tüketildiğinde sağlığı destekleyebilir.

KAYNAKLAR
1. Fisunoğlu M, Besler HT. Çay Ve Sağlık İlişkisi. Sağlık Bakanlığı.2012-Ankara
2. McKay DL, Blumberg JB. The role of tea in human health: an update. J Am Coll Nutr.21(1),1-13. 2002
3. Łuczaj W, Skrzydlewska E. Antioxidative properties of black tea. Prev Med. 40(6),910-8.2005
4. Langley-Evans SC. Consumption of black tea elicits an increase in plasma antioxidant potential in humans. Int J Food Sci Nutr. 51(5),309-15. 2000
5. Ruxton C, Phillips F & Bond T (2015). Is tea a healthy source of hydration? Nutrition Bulletin 40(3):166-176.
6. Kara I, Aydın S, Gemalmaz A, Aktürk Z, Yaman H, Bozdemir N, Kurdak H, Sitmapinar K, Devran Sencar I, Başak O, Akdeniz M, Işildar H, Burgut E, Ozcan S, Akça U, Dağdeviren N, Ungan M. Habitual tea drinking and bone mineral density in postmenopausal Turkish women: investigation of prevalence of postmenopausal osteoporosis in Turkey (IPPOT Study). Int J Vitam Nutr Res. 77(6),389-97.2007
7. Gardner EJ, Ruxton CH, Leeds AR. Black tea--helpful or harmful? A review of the evidence. Eur J Clin Nutr. 61(1),3-18. 2007
8. Thankachan P, Walczyk T, Muthayya S, Kurpad AV, Hurrell RF. Iron absorption in young Indian women: The interaction of iron status with the influence of tea and ascorbic acid. Am J Clin Nutr. 87(4):881-6.2008
9. George SE, Ramalakshmi K, Mohan Rao LJ. A perception on health benefits of coffee. Crit Rev Food Sci Nutr. 48(5),464-86.2008
10. Scientific Opinion on the safety of caffeine EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), European Food Safety Authority (EFSA).



Sabri Ülker Vakfı