Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Beslenme İlişkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Beslenme İlişkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve yetişkinlikte de devam edebilen yaygın bir nörogelişimsel bozukluktur. Dikkat süresinde kısalma, konsantrasyon güçlüğü, aşırı hareketlilik ve dürtü kontrolünde zorlanma ile karakterizedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, DEHB’nin yalnızca genetik ve çevresel faktörlerle değil, aynı zamanda beslenme alışkanlıklarıyla da ilişkili olabileceğini göstermektedir.

Beslenme DEHB Semptomlarını Etkileyebilir mi?

Beslenme, yalnızca fiziksel sağlığı değil; bilişsel işlevleri, uyku düzenini ve ruh halini de doğrudan etkiler. Sebze, meyve, tam tahıllar ve protein açısından zengin dengeli bir beslenme düzeni, dikkat süresini uzatabilir, duygu durumunu dengeleyebilir ve yaşam kalitesini artırabilir.

Yetersiz ve dengesiz beslenme, dikkat ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkileyebilirken; dengeli beslenme, sinir hücrelerinin verimli çalışmasına katkı sağlayarak DEHB semptomlarının kontrolüne yardımcı olabilir.

Beyin İşlevlerinin Sürdürülmesinde Besin Öğelerinin Önemi

Beyin hücreleri, yapılarını koruyabilmek ve işlevlerini sürdürebilmek için yeterli ve dengeli beslenmeye ihtiyaç duyar.

Nöronların aksonlarını çevreleyen ve elektriksel iletimi hızlandıran miyelin kılıfın yapımı ve korunması, uygun besin öğelerinin alınmasına bağlıdır.
Dikkat, öğrenme ve duygu durumuyla ilişkili dopamin, serotonin ve norepinefrin gibi nörotransmiterlerin sentezi ve düzenli işleyişi, başta amino asitler, vitaminler ve mineraller olmak üzere besin kaynaklı bileşenlere gereksinim duyar.

Glisemik İndeksin DEHB Üzerindeki Etkisi

Karbonhidratlar, beyin fonksiyonlarını ve ruh halini doğrudan etkileyen temel besin öğeleridir. Glisemik indeksi (GI) yüksek besinler, kan şekeri dalgalanmalarına ve ruh hali değişimlerine neden olabilir. Düşük glisemik indeksli besinler ise şekeri daha dengeli şekilde kana verir; bu da DEHB’li bireylerin davranışlarını kontrol etmesine yardımcı olabilir.

Düşük Glisemik İndeksli Karbonhidrat Kaynakları:

Meyveler (elma, portakal – meyve suyu yerine bütün meyve tercih edilmeli)
Tam tahıllar (yulaf ezmesi, tam buğday makarna)
Sebzeler ve baklagiller (mercimek, barbunya, soya fasulyesi)

Protein Tüketiminin Önemi

Beyin, uyku ve uyanıklığı düzenleyen nörotransmitterler üreterek bilişsel işlevleri yönetir. Araştırmalar, protein açısından zengin besinlerin uyanıklığı artıran nörotransmitterlerin üretimini desteklediğini, buna karşılık yüksek karbonhidratlı öğünlerin uyku halini tetikleyebildiğini göstermektedir. Bu bulgular, DEHB’li bireylerin protein ağırlıklı bir öğün sonrası daha iyi odaklanabildiğini ve performanslarının arttığını destekler.

Proteinler, nörotransmitterlerin yapımında kullanılan amino asitleri sağlayarak beyin performansını doğrudan etkiler. Nörotransmitterler, bir nörondan diğerine sinyal taşıyan biyokimyasal habercilerdir. Yeterli protein alımı, bu habercilerin görevlerini daha doğru ve verimli bir şekilde yerine getirmesini sağlar; böylece DEHB’li bir çocuk sınıfta daha dikkatli olabilir veya bir yetişkin iş yerinde daha başarılı olabilir.

Güne protein açısından zengin bir kahvaltıyla başlamak, beyni uyanık tutan nörotransmitterlerin üretimini destekler, odaklanmayı artırır ve gün boyu zihinsel performansı güçlendirir. Ayrıca kan şekeri seviyelerinin dengede kalmasına yardımcı olarak, yalnızca basit karbonhidrat içeren kahvaltılardan sonra görülebilecek zihinsel düşüşleri önler. Bu nedenle, sabah öğünleri genellikle tost, kahvaltılık gevrekler, simit veya poğaça gibi karbonhidrat ağırlıklı besinlerden oluşuyorsa, protein açısından zengin seçeneklerle değiştirmek faydalı olacaktır.

Beyin Sağlığınız İçin Yağlar

Beyin ve vücuttaki tüm sistemleri yöneten sinirlerin yaklaşık %60’ı yağlardan oluşur. Bu nedenle diyetinizdeki yağın kalitesi, beyninizin de ne kadar iyi çalışacağını belirler.

Beyin fonksiyonları için en önemli yağ asitleri, balık yağında bulunan linoleik asit (Omega-6) ve alfa-linolenik asit (Omega-3)’tir. Bu yağlar, beyin hücre zarlarının temel yapısal bileşenleri olup, hücrelerin besinleri alıp atmasını sağlayan enzimlerin de önemli bir parçasıdır.

Araştırmalar, Omega-3 seviyeleri düşük olan DEHB’li bireylerin diyetlerine bu sağlıklı yağları eklediklerinde, zihinsel odaklanma ve bilişsel işlevlerinde belirgin gelişme yaşadıklarını göstermektedir.

Omega-3 ve Omega-6 açısından zengin besinler şunlardır:

Balık (özellikle somon ve ton balığı)
Soya fasulyesi
Ceviz
Buğday rüşeymi
Kabak çekirdeği
Keten tohumu
Yumurta

Vitamin ve Minerallerin Rolü

Araştırmalar, yeterli vitamin ve minerali beslenme yoluyla alan kişilerin, alamayanlara göre zeka testlerinde daha başarılı olduğunu göstermektedir. Çocuklarda ve yetişkinlerde davranışları ve öğrenmeyi etkileyen bazı vitamin ve mineraller şunlardır:

C vitamini: Beynin sağlıklı çalışması ve bazı nörotransmitterlerin üretimi için gereklidir.

Bulunduğu besinler: turunçgiller, çilek, kivi, brokoli, kırmızı biber.

B6 vitamini: Eksikliği sinirlilik ve yorgunluğa yol açabilir. Yeterli B6 vitamini, beyindeki dopamin seviyelerini artırarak uyanıklığı destekler.

Bulunduğu besinler: tavuk, hindi, balık, muz, patates, tam tahıllar.

Demir: Dopamin üretimi için gereklidir. Yapılan bir çalışmada, DEHB’li çocukların %84’ünde ferritin seviyeleri düşükken, kontrol grubunda bu oran %18’dir. Düşük demir seviyeleri şiddetli DEHB ile ilişkilidir.

Bulunduğu besinler: kırmızı et, tavuk, kuru baklagiller, ıspanak, kabuklu yemişler.

Çinko: Dopamin nörotransmitterini düzenler ve beyindeki dopamin yanıtını iyileştirerek bazı tedavilerin etkisini artırabilir. Düşük çinko seviyeleri dikkatsizlik ile ilişkilidir.

Bulunduğu besinler: et, deniz ürünleri (özellikle istiridye), kabuklu yemişler, tohumlar, tam tahıllar.

KAYNAK